[ جلد اول ] [ سخن مترجم ] ابو جعفر محمد بن حسن طوسى معروف به « شيخ طوسى » و « شيخ الطائفه » و « رئيس المجتهدين » در سال 385 ه . ق در شهر پرآوازهء طوس پا به جا نهاد و به سال 460 ه . ق در شهر دين و دانش ، نجف‌اشرف ديده از جهان فرو بست و در همان شهر مقدّس در جوار مولى الموحّدين حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به خاك سپرده شد . شيخ طوسى از فرزانگان نامى مكتب تشيّع بلكه جهان اسلام است و آثار ارزنده و ماندگار او بهترين گواه بر اين ادّعاست . شيخ طوسى مفسّرى بزرگ و محدّثى سترگ و انديشه‌شناسى كم‌نظير و موقعيّت‌شناسى كم‌مانند است . او انديشه‌هاى عصر خود را به خوبى مىشناخت و از موقعيّت ويژه‌اى كه براى شيعيان بوجودآمده بود استفاده كامل را برد و قدرتمندانه در برابر مخالفان ايستاد و از مبانى تشيّع دفاع نمود . شيخ طوسى در راستاى تلاش‌هاى گسترده شيخ صدوق و شيخ مفيد و سيد مرتضى ، گام‌هاى بزرگى برداشت آن‌سان كه دشمنان تشيّع درمانده شدند و از پاسخ دادن منطقى به او بازماندند و در بغداد كتابخانهء ايشان را به آتش كشيدند . شهيد آيت اللّه مطهرى رحمه اللّه دربارهء او مىفرمايد : « . . . شيخ طوسى يكى از مجتهدان و فقهاى طراز اوّل اسلام است و به حق ، شيعه اماميّه او را بزرگ خود ( شيخ الطائفه ) ناميده است . شيخ الطائفه فقيه است ولى نه يك فقيه عادى ، بلكه فقيهى كه تحوّلى شگرف در فقه به وجود آورد . فقه اسلامى ، چه در نحلهء شيعى و چه در نحلهء سنّى ، مانند هر علم زنده ديگر دوران‌هاى تحوّل و تكامل را طى كرده است و در برخى مراحل مانند هر موجود زندهء متحوّل و متكامل ، جهش‌هايى و دگرگونىهايى پيدا كرده و تغييرات كمّى منتهى به تغييرى كيفى شده است . يكى از اين جهش‌ها و دگرگونىها در فقه نحلهء شيعى امامى ، به دست اين مرد بزرگوار صورت گرفته است . سراسر وجود شيخ طوسى از ايمان اسلامى و شور اسلامى و علاقه به خدمت به اسلام موج مىزند . او يك دلباختهء سر از پا نشناخته است . ولى اين شور و ايمان و دلباختگى